Người xưa ghẹo nguyệt

"Ghẹo nguyệt" là hai tiếng nôm na của hai tiếng ghẹo gái, bởi giai nhân vốn vẫn là nguồn cảm hứng của thi nhân. Thật tình mà nói, đâu phải chỉ có thi nhân mới biết lụy và si, nhưng có cái điều là một khi đã si đã lụy rồi, khổ vì tình, thi nhân biết cấu kết thành thơ để khóc cho tình mình hay tình người, lưu truyền những vần thơ mà người khác có thể mượn đó để khóc cho tình của riêng mình. Ta cứ nghe Nguyễn Bính than:

"Chuông ngọ từng hồi chuông ngọ đổ
Từng hồi chuông ngọ đổ chơi vơi
Con nghe chuông đổ mà con khóc
Cứu rỗi linh hồn con Chúa ơi!"
Tiếng chuông ngọ nhắc lại những buổi trưa hẹn hò, giờ cô Uyên đã đi lấy chồng nên Nguyễn Bính buồn đau, mà "ta" đây, biết đâu ai đó cũng có cho riêng mình một "tiếng chuông ngọ" mà mỗi lần khi nghe đổ cũng cảm thấy buồn đau!

Đây muốn nói tới chuyện người xưa "ghẹo gái". Mà thật ra cũng khó mà biết được người xưa ghẹo gái như thế nào, bởi thứ nhứt căn cứ theo quan niệm xưa "nam nữ thọ thọ bất tương thân", có mấy khi được gần nhau mà ghẹo, hai là cứ theo sách vở thì xưa kia trai còn lang bang đi đây đi đó, chớ còn gái thì không được ra đường, cứ ở trong nhà lo công dung ngôn hạnh, gia phong tứ bề giam kín, thấy đâu mà ghẹo. Đây nói chuyện trong văn thơ còn được lưu truyền.

Giam kín trong nhà, không ai ghẹo được thì có anh trêu. Nhắc tới chuyện hai anh em nhà họ Đoàn, toàn bậc văn nhân. Thấy em ngồi trang điểm, soi bóng trong gương thấy "một thành hai", Đoàn Văn Luân mới ghẹo em:

Đối cảnh họa mi
Nhất điểm khuyên thành lưỡng điểm

Nhìn mình trong gương để vẽ lông mày (?), một điểm vẽ ra hiện thành hai điểm, ý cũng còn muốn nói, một cô Điểm thành ra hai cô Điểm. Đáng bậc nữ nhi, Đoàn thị Điểm họa lại:

Dao trì ngoạn nguyệt
Nhất luân chuyển tác song luân

Dạo hồ ngắm trăng, nhìn trong hồ thấy thêm một vầng trăng (vòng tròn: luân), ý muốn đáp lại một anh Luân cũng có tới hai anh Luân.

***

Đó là chuyện trong nhà. Còn ra ngoài đường ghẹo gái thì ôi thôi, ta phải bái cụ "cựu đại thần" Nguyễn Trãi. Khi đó cụ đã cáo lão hồi hưu, đường thê nhi cũng chẳng thiếu thốn gì, đã năm vợ. Cụ quả thật là rất dạn dĩ, gặp gái đẹp đã mở lời chào hỏi ngay:

Ả ở đâu mà bán chiếu gon

À thôi cũng được, sáng ngày gặp nhau chào hỏi, như mình ở đây bây giờ gặp nhau đã buột miệng: "Good morning! How are you doing?"

Chẳng hay chiếu ấy hết hay còn?

Ủa, chi vậy? À mà thôi cũng được, tương tự như bây giờ mình hỏi nhau: "Are you busy today?"

Xuân thu nay độ bao nhiêu tuổi?

Ơ hay! Hỏi chi vậy?

Đã có chồng chưa được mấy con?

Thôi rõ rồi, ông già này dê! Được:

Tôi ở Tây hồ bán chiếu gon

Nhưng:

Cần chi ông hỏi hết hay còn?

Nói cho mà biết nè:

Xuân thu tuổi độ trăng tròn lẻ

Cho nên:

Chồng còn chưa có, có chi con!

Thế rồi, ả bán chiếu (nàng Thị Lộ) đã trở thành bà vợ thứ sáu của cựu "vị quốc công thần" Nguyễn Trãi(*). Đáng bái phục cụ, đáng bái phục!

***

Ra đường ghẹo gái, gái thành vợ. Có vợ rồi mà ghẹo gái, vợ "nổi tam bành" lên thì nhà cửa hết êm ấm. Có vợ rồi, thôi thì ghẹo vợ vậy. Cũng cụ, cụ Đông Hồ Lâm Tấn Phát trong bài thơ "Mua áo":

Chiếc áo năm xưa đã cũ rồi
Em không còn áo mặc đi chơi
Bán thơ nhân dịp anh ra phố
Bèn gởi người yêu mua áo thôi

Nghe cũng thấy thương thương:

Màu bông mai biếc, màu em thích
Hàng vải thì em đã dặn rồi
Còn kích thước kia sao chẳng bảo
Xích tùng bao rộng, vạt bao dài

Tất cả thì kể như OK rồi, hàng vải loại gì, màu gì thì em đã dặn rồi, nhưng mà biết mua bao nhiêu thước cho vừa?

Ơ hay nghe hỏi mà yêu nhỉ
Kích thước anh còn lại hỏi ai?
Rộng hẹp tay anh bồng ẵm đó
Ngắn dài người mới tựa đôi vai

Nghe anh hỏi mà thấy phát ghét, mập ốm, cao lùn anh rõ cả mà còn phải hỏi! Mấy mươi năm sống với nhau rồi mà làm như chưa biết gì hết, rõ ởm ờ. Ghẹo vợ như thế, tình ơi là tình. Nhưng cụ bà Mộng Tuyết ơi, hậu thế cũng cứ thắc mắc, ai mà là người "mới tựa đôi vai"?

Quả tình, người xưa "ghẹo nguyệt" rất thanh và rất thơ.


Theo sử, về sau do nàng Thị Lộ, cả nhà Nguyễn Trãi bị án "tru di tam tộc". Theo dã sử, nàng Thị Lộ gốc là con rắn, hiện lên để báo thù gia đình Nguyễn Trãi. Xin xem chuyện "Rắn báo thù".