Mùng một mừng tuổi Chúa

Người xưa có câu:

Mùng một tết cha
Mùng ba tết thầy

Cha “sinh” ra ta. Chúa dựng nên ta, dựng nên mọi người, dựng nên tất cả, trong đó có cha ta. Cho nên ngày mùng một, ngày đầu năm là ngày phải dành để tết Cha ta, Cha trên trời.

Năm đó …

Hôm đó, mùng một Tết. Sáng sớm, trên các con đường dẫn đến nhà thờ, người đi đông đảo. Ai cũng lo đến sớm để mong có được chỗ quỳ trong nhà thờ. Hôm nay đông người lắm. Ngày thường còn biếng nhác, chớ hôm nay ngày đầu năm, phải có mặt để đi lễ đầu năm, để dâng ngày đầu năm cho Chúa, để mừng tuổi Chúa. Hôm nay cha sở cũng mặc cái áo dòng xem mới quá, màu đen còn đen bóng. Mấy bà phước mặc áo được ủi thẳng nếp, xem cũng như áo mới. Mấy ông biện cũng diện chiếc áo dài đen bóng, chiếc khăn đóng đội trên đầu, sao mà cũng thấy mới. Bà con, ai cũng mặc quần áo mới, mới may, mới mặc.

Bàn thờ được chưng bông rực rỡ: vạn thọ thứ chiến to bông, vàng rực; cúc loại to bông, miệng mở to, vàng tươi; bông mồng gà cũng loại to, đỏ rực. Một nhánh mai to tướng được chưng trong một cái lục bình to được đặt ngay trước bàn thờ chánh. Chậu lục bình cao cả thước, được chở tới từ nhà ông trùm nhì, chớ nhà thờ đâu có. Chậu được để trên xe ba gác, bốn thanh niên theo “hầu” hai bên. Ông trùm xách dù đi theo, coi chừng “bọn trẻ”, sợ nó ngớ nghênh. Mai ai mà gầy thiệt khéo, hôm nay sáng mùng một, nhánh mai cao, to nở không sót một nụ!

Hôm nay đặc biệt, tới giờ đọc kinh, ba chuông nhà thờ đồng loạt đổ vang, lâu hơn mọi ngày. Tiếng chuông làm át hết tiếng nói chuyện xì xào trong nhà thờ. Tiếng chuông vừa lơi tiếng, tiếng “kiểng” trong nhà thờ nổi lên. Bắt đầu!

Ông trùm nhứt xứ tôi, được mệnh danh là “ông trùm trầu”, bắt đầu xướng kinh. Giọng xướng kinh của ông, nay tìm đâu cho được nữa. Nó vang vọng tiếng cầu kinh của ngày xưa. Ông bắt đầu lên giọng. Ông đưa tay cao lên trên đầu rồi “ngân”:

- Nhơn…danh Cha… và…Con…

Tiếng xướng kinh ê a, kéo dài lê thê như cuộc đời dài của ông, khi năm đó ông được tròm trèm 90. Tiếng ngân nga nghe giọng rè rè, chầm chậm như ông còn muốn kéo dài thêm tuổi thọ! Ông làm dấu xong, có người tính: gần một phút!

- Không sao! Cho ổng sống thêm một năm nữa!

Tiếng chuông học trò giúp lễ rung vang lên. Thánh lễ bắt đầu. Năm mới bắt đầu. Năm mới được xem như bắt đầu từ giờ phút này chớ không phải từ lúc nửa đêm qua. Tuy là thời giặc giả nhưng hình như có lệnh “ngưng chiến” ngày đầu năm nên đêm không nghe tiếng súng, chỉ có tiếng chó sủa vu vơ. Cha sở ra bàn thờ. Ban hát xướng lên:

Ngày đầu năm con dâng lên Thiên Chúa Chí tôn
Lời cảm mến chúc khen Cha chí lành
Cảm tạ Chúa!

Thánh lễ như thường ngày nhưng hôm nay có vẻ mới, cha xướng lên: In nomine Patri,…

Thánh lễ xong, cha đọc: Ite misa est!... Cả nhà thờ tự nhiên im tiếng. Người ta ngó quanh quất. Người ta chờ. Tất cả yên lặng. Ông câu nhứt gõ ra hiệu. Tất cả đứng lên. Ông trùm nhì cất tiếng. Tiếng của ông quả thật là “muôn thuở”. Giọng của ông, khi lên cao nghe nó ngân vang mà thánh thót, khi xuống thấp, nghe nó ngân vang mà trầm hùng. Người quê tôi nói tiếng của ông “ngân vang” như tiếng chuông:

Kính lạy Ba Ngôi Thiên Chúa
Chí vinh chí quí toàn mỹ toàn năng
Dụng càn khôn phúc tài vạn dân
Cùng sanh dưỡng muôn loài vạn vật

Thật là đúng! Ngày đầu năm mọi chuyện tạm gát qua một bên, dành đôi phút tưởng nhớ lại Chúa Ba Ngôi, thiệt là phải đạo. Chúa có ba ngôi. Chúa là Đấng “toàn mỹ toàn năng”. Chúa đã tác tạo “muôn loài vạn vật” cùng việc lo “sanh dưỡng” mọi loài, nên 365 ngày phải có một ngày nhớ Chúa chớ. Hôm nay ngày đầu năm, mọi người đến mừng tuổi Chúa. Mừng tuổi Chúa để cảm tạ ơn Người đã ban mọi ơn lành trong năm qua. Như đứa bé đầu năm mong muốn được lì xì, mừng tuổi Chúa để còn xin thêm ơn cho năm mới, chớ nào đâu phải tử tế gì! Bởi vậy:

Các giáo nhơn mừng đặng bình an
Năm cũ hết, năm mới bước sang
Mừng kính Đức Chúa Trời Ba Ngôi
Kính dâng ba lạy!

Ông trùm nhì vừa dứt tiếng “ba .. à .. lạy”, ông câu nhứt gõ một tiếng, bà con quì xuống, cúi đầu lạy Chúa. Ông câu gõ tiếp, bà con đứng lên. Ông câu lại gõ, bà con quì xuống, cúi đầu lạy. Bà con lạy như vậy tất cả ba lần. Khi tất cả đứng trở lại đâu đó yên bề, ông trùm nhì xướng tiếp:

Kính lạy Đức Bà cùng Thánh cả Giuse

Sau Chúa đến Đức Mẹ cùng thánh cả Giuse. Với Đức Mẹ thì đã:

Trọn năm nay nhờ Mẹ hằng ngày

Trong suốt năm luôn kêu réo van nài, việc nhỏ việc to gì cũng “gọi” đến tên Mẹ. Năm cũ đã kêu xin rồi, còn “căn dặn” Mẹ:

Qua năm mới xin nhờ như vậy

Cho nên:

Phù hộ chúng con khỏe xác mạnh hồn
Nam nữ đều mừng kính dâng hai lạy.

Bà con lại đứng lên quì xuống, dâng Mẹ và thánh Giuse 2 lạy. Ông trùm nhì lại xướng:

Kính lạy thiên thần chín phẩm
Cùng thập nhị Tông Đồ
Và Thánh Nam Thánh Nữ thượng đô
Là bổn mạng hai phe nam nữ
Xin đêm ngày gìn giữ
Chớ để con mắc chước quỉ ma
Ba thù giặc dữ, xin cho con lánh đặng
Bảy mối tội đầu, xin chừa cho lánh xa
Năm cũ hết, năm mới bước sang
Nhờ ơn các Thánh
Kính dâng hai lạy

Hai lạy tiếp kính dâng chín phẩm thiên thần, cùng chư thánh nam nữ trên trời. Đó là những đấng mà giáo dân đã kêu réo mỗi khi gặp hoạn nạn khó khăn trong đời, nhờ cầu thay nguyện giúp. Còn đấng nào nữa không? Trên là Chúa Cả Ba Ngôi ta mừng trước nhất, kế đến Đức Mẹ, thánh cả Giuse, rồi các thiên thần, các thánh nam nữ, nếu mà nhớ kỹ ra, trong hàng ngũ các thánh, nay ta còn có thêm 117 thánh tử đạo Việt Nam, là ông cha của ta nữa.

Xong, qưới chức bắt đầu đứng lên, theo vòng giữa đi lên phía cung thánh, rẽ ngang ra hai bên, sắp hàng trước bao lơn cung thánh. Hai ông trùm nhứt và nhì đứng gần nhau, ở giữa. Sau khi cúi đầu chào bàn thờ, hai ông đi vào phòng thánh, mời cha sở ra. Chú từ lo đem ra một cái ghế. Cha đi ra đứng trước ghế. Cha không chịu ngồi. Ông trùm nhì lại lên tiếng:

Kính chúc minh niên bình hai chữ
Nguyện cho cha vạn sự khương vinh
Chúc cho cha bách tuế an bình

Bà con thấy nghe đến đây, cha cười tủm tỉm.

Thật hôm nay là ngày khánh hỉ
Thảy chúng con hết chí vui mừng
Rập một lòng tỏ dạ ngày xuân
Tình con thảo kính cha muôn phúc.

Các ông biện cúi đầu, bà con cúi theo. Đến lượt cha, cha cám ơn, cám ơn tất cả bà con lớn bé trẻ già đã đóng góp công sức với cha suốt năm qua để phụ lo cho họ đạo. Cha nói một câu làm cho bà con cười, bọn trẻ chưa chắc đã hiểu gì, cũng cười hùa theo:

- Không mong gì đến trăm tuổi, bằng được như ông trùm nhứt thì cũng là quí lắm rồi!

Cha chúc tết tất cả bà con, xong cha ban phép lành đầu năm. Vậy là xong, một ngày đầu năm quí báu, trước kính Chúa, sau nhớ cha. Còn lại ba ngày Xuân, tha hồ mà đi chúc tết ông bà cha mẹ, bà con họ hàng, bạn bè thân hữu, chén thù chén tạc…

***

Tuy không phải là lần đầu nhưng lần này nữa cũng là Xuân tha hương. Nơi đây dẫu xứ lạ quê người, phong tục có khác nhưng bà con mình vẫn rộn rịp ăn mừng Tết. Ngày Tết vẫn là ngày vui đặc biệt riêng của bà con mình. Người ta không lo trữ gạo nếp để gói bánh chưng, bánh tét, cũng không lo quết bột để làm bánh ít bánh gai mà chỉ cần đi mua sắm. Người ta cũng sắm sửa, người ta cũng lo rước ông bà. Người ta cũng đi thăm viếng, người ta cũng đi lễ chùa, người ta cũng đi hái lộc đầu năm, người ta cũng "trẩy hội xuân", nhưng mà:

Vui xuân thiên hạ bao nhiêu kẻ
Ngồi nhớ xuân xưa họa có ta

Người ta cảm thấy thắm thía khi nhớ lại:

Mỗi năm hoa đào nở
Lại thấy ông đồ già
Bày mực tàu giấy đỏ
Bên phố đông người qua

Đêm cuối năm, đêm giao thừa, tôi cứ nhớ:

Suốt đêm giao thừa mẹ tôi thức
Lẩm nhẩm cầu kinh Đức Chúa Ba.

Rồi:

Mẹ tôi gọi cả các em tôi
Đến bên mà dặn: "Sáng ngày mai
Các con phải dậy sao cho sớm
Đầu năm, năm mới phải lanh trai."

Mặc quần, mặc áo lên trên nhà
Thắp hương, thắp nến lễ ông bà
Chớ có cãi nhau, chớ có quấy
Đánh đổ, đánh vỡ như người ta...

Tôi còn nhớ, sáng mồng một:

Thầy tôi lấy một tờ hoa tiên
Bút lông dầm mực viết lên trên
Trên những gì gì tôi chẳng biết
Giữa đề năm tháng, dưới đề tên.

Còn mẹ tôi thì:

Mẹ tôi thắt lại chiếc khăn sồi
Rón rén lên bàn thờ ông tôi
Đôi mắt người trông thành kính quá
Ngước xem hương cháy đến đâu rồi

Rồi năm đó khi tôi lớn khôn rồi, ngày Xuân:

Tôi mặc một chiếc quần mới may
Áo lương, khăn lượt, chân đi giày
Cho tôi sang lễ bên quê ngoại
Người dặn: con đừng uống rượu say!

Rồi ngày lại ngày, Xuân lại Xuân ... Giờ cũng Xuân đến, tôi không được đón Xuân nơi quê nội, tôi không được về quê ngoại uống rượu Xuân. Tôi không còn dịp để thấy:

Có những ông già tóc bạc phơ
Rượu đào đôi chén, bút đề thơ

Quanh đây làm sao có cảnh:

Trên đường cát mịn một đôi cô
Yếm đỏ, khăn thâm trẩy hội chùa
Gậy trúc dắt bà già tóc bạc
Tay lần tràng hạt, miệng nam mô.

Tôi đâu còn có dịp để nghe:

Pháo nổ đâu đây khói ngợp trời
Nhà nhà đoàn tụ dưới hoa tươi.

thì làm sao ăn được chiếc bánh ngày Xuân mẹ gói cho!

Khứ thế xuân quy sầu cửu biệt!

Nhớ lại quê hương, nhớ mẹ hiền:

Chén rượu tha hương, trời! Đắng quá!

Cho nên:

Chiều qua ngồi ngắm hoàng hôn xuống
Nhớ chị làm sao nhớ lạ lùng
Chắc chị đời nào quên nhắc nhở
- xa nhà, uống rượu có say không?

Chị ơi:

Năm nay, ồ thế mà vui chán
Những một mình em uống rượu hồng
Xuân này chưa chắc em về được
Em gửi về đây một tấm lòng

Tết này chưa chắc em về được
Em gửi về đây một tấm lòng
Chao ôi! Tết đến mà không được
Thấy lại quê hương thật não nùng

Năm nay như mấy năm trước, đêm giao thừa không có bàn thờ mẹ với chị chưng dọn như ở nhà mình ngày xưa, nhưng em cũng có đốt nến, để rồi:

Đêm nay em thức thi cùng nến
Ai biết tình em với núi sông!?

Nguyện xin ơn trên cho non nước được bình yên, cho công lý thật sự được triển nở trên quê hương, cho danh Cha được cả sáng!

Năm mới, xin kính chúc mọi nhà!


Micae Nguyễn Ngọc Sáng

Trích thơ Nguyễn Bính, Vũ Đình Liên, …