Nhất nhật thất nguyệt
1-7 âm lịch

Nguyễn Biểu là người huyện La Giang, tỉnh Hà Tĩnh, Trung Việt, đậu thái học sinh (tiến sĩ) khoảng cuối đời Trần (vàn năm 1375), làm quan đến chức điện tiền thị ngự sử.

Năm 1400, Hồ Quý Ly soán ngôi nhà Trần. Nhà Minh nhân dịp sai Trương Phụ kéo quân sang nước ta, viện cớ "phò Trần diệt Hồ", nhưng thật sự là với âm mưu thôn tính nước ta. Nguyễn Biểu theo vua Trùng Quang là Trần Quý Khoáng chạy vào Nghệ An.

Trương Phụ sau khi diệt được nhà Hồ, chia nước ta thành quận huyện, đặt quan cai trị rồi kéo binh vào Nghệ An đánh vua Trùng Quang. Tháng 4 năm Quý Tị (1413), thành Nghệ An mất, vua Trùng Quang bỏ chạy vào Hóa Châu. Biết mình không thể cầm cự được lâu nữa, nên khi nghe nhà Minh có yết bảng tìm dòng dõi nhà Trần để đặt làm vua, vua Trùng Quang bèn sai Nguyễn Biểu ra cầu phong với Trương Phụ, bề ngoài giả ra thế, nhưng bên trong làm kế hoãn binh.

Khi Nguyễn Biểu lên đường, nhà vua đưa một bài thơ tiễn:

Mấy vần thơ cũ ngợi Hoàng Hoa
Trân trọng rày nhân mở khúc ca
Chiếu phượng vài hàng tơ cặn kẽ
Vó câu ngàn dặm tuyết xông pha
Tang bồng đã bấm lòng khi trẻ
Khương quế thêm cay tính tuổi già
Việc nước một mai công gỡ vẹn
Gác Lân danh tiếng dội gần xa

Ông dâng bài họa:

Tiếng ngọc từ vâng trước bệ hoa
Lắng tai đồng vọng thuở thi ca
Đường mây vó ký lần lần trải
Ải tuyết cờ mao thức thức pha...
Há một cung tên lồng chí trẻ
Bội mười vàng sắt đúc gan già
Hổ mình luống thiếu tài chuyên đối
Dịch lộ ba ngàn dám ngại xa.

Đến Nghệ An, vào yết kiến Trương Phụ, quân Tàu bảo ông lạy. Ông không chịu, cứ đứng ngang nhiên. Trương Phụ hỏi những câu ngạo mạn, ông trả lời đanh thép.

Để thử gan ông, Trương Phụ sai dọn một mâm cơm, trong bát canh rất lớn có chiếc đầu lâu người. Không hề nao núng, ông thò đũa khoét hai mắt đầu lâu chấm vào giấm nhai ngon lành, và nói:

- Mấy khi được ăn thịt người Ngô.

Xong, ông vừa ăn vừa ngâm bài thơ:

Ngọc thiện trân tu đã đủ mùi
Gia hào thêm có cỗ đầu người!
Nem công chả phương còn thua béo
Thịt gấu gan lân hẳn kém tươi
Cá lối Lộc Ninh so cũng một
Vật bày thỏ thủ bội hơn mười
Kìa kìa ngon ngọt tày vai lợn
Tráng sĩ như Phàn tiếng để đời...

Trương Phụ giận lắm, nhưng khen ông là người có khí tiết, để cho ra về. Khi ông đi rồi, nghe lời ton hót của tên hàng thần Phan Liêu, Trương Phụ sai quân đuổi theo bắt lại, trói vào cột cầu Lam, cạnh chùa Yên Quốc. Ông cựa quậy mãi mới thoát được một bàn tay, liền dùng móng gạch vào rêu ở cột cầu tám chữ:

Thất nguyệt sơ nhất nhật, Nguyễn Biểu tử"

Rồi ông lên tiếng mắng chửi quân Tàu cho đến khi nước triều dâng lên, ông chết ngạt ...

Vua Trùng Quang nghe tin, xót thương vô hạn, có làm bài văn tế:

"...Lấy chi báo chưng hậu đức, rượu kim tương một lọ, vơi vơi mượn chúc ba tuần; lấy chi úy thửa phương hồn, văn dự tế mấy câu, thăm thẳm ngỏ thông chín suối..."

Người đời sau có thơ ca ngợi:

Nuốt được đầu người, nuốt được Phụ
Hãy còn tấc lưỡi, hãy còn Trần
Một lời mắng giặc, kinh trời đất
Tám chữ đề cầu động quỹ thần...